|
De limonade-industrie in ons land
Producenten en verpakkingen in kaart gebracht
Deel 1: Vlaanderen en Brussel
   
Benoit Vanhees
Versie 1: mei 2014
Inleiding
Limonade maken is een betrekkelijk eenvoudig en goedkoop proces. Een ander gegeven is dat er in ons land honderdduizenden kinderen plus wat minder volwassenen zijn die het prikkelend goedje wel weten te appreciëren. Koppel deze twee elementen aan elkaar, en het is gemakkelijk te verstaan dat er reeds voor WO 2 overal limonadefabriekjes ontstonden. Vaak waren ze een afdeling van een brouwerij of van een bedrijf dat mineraalwaters bottelde. Deze diversificatie verspreidde de risico´s, en was een extra bron van inkomsten in seizoenen dat er minder bier of mineraalwater geconsumeerd werd. Sommige brouwers bottelden eveneens mineraalwaters, en daarnaast waren er ook tal van kleine limonadeproducenten, die noch brouwer, noch waterbottelaar waren.
Na WO 2 voltrokken zich twee belangrijke evoluties. Enerzijds ontstonden de eerste supermarkten met verkooppunten in heel het land. Van meet af aan wilden zij de aankoopprijzen zoveel mogelijk drukken, door in het groot aan te kopen. Zij zochten dus producenten die grote hoeveelheden limonade konden aanbieden voor een zo laag mogelijke prijs. Een tweede evolutie was ontstaan in de nasleep van de oorlog. Hoewel Coca Cola al voor WO 2 in ons land verkrijgbaar was, werd deze frisdrank vooral populair gemaakt door het Amerikaans leger. Al snel na de oorlog ging in St Truiden een eerste productiepunt van het bruine goedje van start. Met een uitgekiende verkoopstrategie werd de Amerikaanse drank immens populair. Kleine producenten van limonade konden evenwel nog tot omstreeks de late 1970´s stand houden, dank zij kleine kruidenierswinkels enerzijds, en thuisleveringen georganiseerd door brouwerijen en drankencentrales anderzijds. Ook in de ons omringende landen voltrokken zich gelijkaardige evoluties.
Op de binnenkoer van een Franse producent, en
een oerklassieker van bij onze Noorderburen...
Niettemin verloren de kleinere producenten systematisch terrein. Een aantal brouwerijen sloegen eind jaren ´50 de handen in elkaar om een limonade op de markt te brengen, die tijdelijk een dam wist op te werpen tegen de dominantie van Coca Cola. Dit resulteerde in de erg populaire Colibri-limonade, waarover eerder reeds een bijdrage op Retroscoop verscheen. Rond 1980 was het aantal lokale limonadeproducenten in ons land echter gevoelig gedaald, en ook de verkoopcijfers van Colibri daalden systematisch. Twee van de drie brouwers stapten ondertussen uit het verhaal, en de laatste, Brouwerij Alken hield het uiteindelijk ook voor bekeken.
Opzet en werkwijze
Een zoektocht doorheen beeldmateriaal van retro-limonades op Google Afbeeldingen leerde ons dat heel wat materiaal op deze interessante zoekbron van Retroscoop afkomstig is. Dit is natuurlijk een gevolg van de inspanningen die met de fotoreportages "Alles uit de kast" geleverd wordt. Het leek ons dan ook een goed idee om dit al fraaie resultaat wat consequenter door te trekken. Dit leidde tot het idee om alhier iets gelijkaardigs te doen dan Retroscoop al begonnen is met de conservenindustrie: een inventarisatie, die systematisch wordt aangevuld, naarmate er nieuwe informatie komt bovendrijven.
In deze artikelreeks willen we dan ook per provincie gaandeweg informatie en beeldmateriaal samenbrengen over de Belgische limonade-industrie. De fabrikanten worden hierbij in alfabetische volgorde per provincie opgesomd. Indien de naam van de producent anders is als de merknaam van de limonade wordt de referentie de naam van de fabrikant. Wanneer deze naam echter niet bekend is, wordt de limonade op basis van de merknam ondergebracht. Indien de naam van de producent uit een voornaam en achternaam bestaat, bv. Brouwerij K. Van Loock, dan wordt de familienaam weerhouden om de juiste plaats in de lijst te bepalen. De limonade "Penalty" van Brouwerij K. Van Loock te Niel staat dus in de rubriek Provincie Antwerpen bij de V van Van Loock. Naarmate er in de toekomst bijkomende producenten geïdentificeerd zullen worden, worden ze aan deze voorlopige lijst toegevoegd. Indien de producent van een limonade geïdentificeerd wordt, verschuift deze referentie in functie van bovenstaande redenering.
Als eerste aanzet zullen zoveel mogelijk bedrijven worden geïdentificeerd, waarop dan in de toekomst meer informatie per bedrijf bijeen gezocht zal worden. Zo zal voor bedrijven als Artois moeten worden nagegaan of ze sommige merken limonade (zoals Sirène en Vérigoud) echt zelf produceerden, of enkel verdeelden.
Naar we vermoeden zullen nog heel wat namen in de eerste versie van deze inventaris ontbreken. Er moeten dan ook heel wat kleine lokale producenten zijn geweest, die eveneens in deze inventaris thuishoren.
Wat betreft afbeeldingen hopen we zowel foto´s van fabriekjes als van verpakkingen of bv. bedrijfscorrespondentie (briefhoofden !) bijeen te kunnen brengen. In een latere fase hopen we gelijkaardige fiches met basisinformatie per bedrijf te kunnen maken zoals we dat proberen te doen voor de conservenindustrie. Van wanneer tot wanneer waren bedrijfjes actief, welke familie richtte het bedrijf op, welke producten werden op de markt gebracht enz.
Zoals steeds diende het onderwerp zo logisch mogelijk afgelijnd te worden. Zo werd besloten om producenten die enkel grenadines, fruitsappen of siropen maakten in een later artikel te behandelen. Een uitzondering wordt echter gemaakt voor bedrijven waarvan we zeker weten dat ze naast deze producten eveneens limonades maakten. Van een aantal bedrijven weten we vooralsnog niet waar ze gelokaliseerd waren: deze werden ten voorlopige titel in een aparte rubriek in Deel 2 bijeen gebracht.
Mogelijk dragen lezers -net zoals dat gebeurd is in de marge van de artikels over de conservenindustrie- zelf ook interessante stukjes informatie aan. Het is inderdaad al gebleken dat nieuwe puzzelstukjes gemakkelijker opduiken, eens een eerste aanzet wordt gegeven voor het bijeen brengen en structureren van ontelbare losse stukjes data. Misschien zien bijvoorbeeld nazaten van limonadefabrikanten of voormalige werknemers wel deze Retroscoop bijdrage, en kunnen zij met informatie of beeldmateriaal bijdragen tot de systematische vervollediging van deze 10 000+ stuks legpuzzel...
 
Structuur
- a) West Vlaanderen
- b) Oost Vlaanderen
- c) Antwerpen
- d) Vlaams Brabant + Brussel
- e) Limburg
a) West Vlaanderen
Aigle Belgica Elit Limonade (Brugge & Gent)
De geschiedenis van de Grandes Brasseries Réunies Aigle Belgica, die zowel nstallaties in Gent had als in Brugge zou teruggaan naar 1550. Onder het breed assortiment dat ooit uit de koperen ketels getoverd werd, noteren we o.a. een Kriek Lambic en de pils "Bab".
Op gegeven moment is ook deze firma zich gaan storten op de markt van de frisdranken en limonades. Dit leidde tot de introductie van Elit Limonade op de Belgische markt. Welke smaken geproduceerd werden is vooralsnog onbekend. Het flesje werd gevonden door een terecht trotse blogger, die hiervan melding maakte op Kortrijk Blogt.
Eén etiktje geeft alleszins aan dat "citron" in dat gamma zat. Noteer de gelijkenis tussen het logo op het flesje hieronder en dat van Bab op één van de bierviltjes hierboven afgebeeld.
Anglo-Belge (Zulte Waregem)
Brouwerij Anglo-Belge werd in 1891 opgericht. De twee stichters waren Alfred Versele en Gaston Martens. Op het hoogtepunt van de zaak, o.a. na de overname van een aantal concurrenten werkten er zo´n 300 mensen voor AB. De brouwerij maakte in haar bestaan ondermeer de bieren Stout Continental Anglo Pils ("gouden medaille Edinburg 1950"), Anglor, Whip Ale, Vinor, Reinbrau, Rossbrau, Sterk en het nog bestaande bier Zulte.
De firma diversifiëerde op zeker moment, door ook in de limonadeproductie te stappen. Kartonnen onderleggers maken o.a. gewag van Darkie, mogelijk een cola-drank (?). Er werd ook melding gemaakt van "mineraalwater" bij de productie van de limonades en een grenadine.
  
In 1961 nam Anglo Belge blijkbaar een compleet nieuwe start in haar limonade-departement. Een nieuwe naam, BIP, een nieuw logo, een nieuwe reclamecampagne... Zonder een fenomenale doorbraak op de erg verzadigde Belgische markt evenwel... Het merk lijkt dan ook roemloos ten onder zijn gegaan...
Anglo Belge bleef een familiezaak tot in 1979. Het werd dat jaar door het Franse BSN overgenomen, die het bedrijf 10 jaar later definitief sloot. De gebouwen werden definitief met de grond gelijk gemaakt, om plaats te maken voor woningen.
Callewaert (Zwevezele)
Zwevezele is sedert 1977 een deelgemeente van Wingene. De limonadeproductie van Callewaert was een zijtak van de gelijknamige brouwerij. De geschiedenis van deze Brouwerij Callewaert, een "P.V.B.A." gaat terug naar 1879. Het bedrijf bracht o.a. Eichenbrau (Dortmunder type), Export en Pilsenbier op de markt. Het gamma van Callewaert omvatte daarnaast ook vanaf 1937 White Star tafelwater.
 
 
De vooroorlogse limonadeproductie resulteerde in een compleet gamma met een frisdrank op basis van "oranje", van "citroen" en eentje op basis van "framboise". Daarnaast werd ook de limonade "White Star" hier gebotteld.
 
Een mooi stilleven
Cristal / G & J Verborgh (Oostende)
 
De firma van G & J Verborgh in de Elisabethlaan werd in 1921 opgericht. Dit fabriekje van limonade en water bottelde ondermeer frisdranken met een "citron" en "orangesmaak". Een reclame op een gele briefkaart uit de 1950´s, Publibel 1582 maakt verder gewag van een grenadine.
  
David Limonade (Zwevezele)
- Zie Desmet R. / Limonade David
De Bisschop / Brouwerij Degomme (Ruddervoorde)
Ruddervoorde is vandaag de dag een deelgemeente van Oostkamp. De kleine brouwerij Degomme werd in 1912 opgericht door Julie Degomme. Hij kocht in dat jaar de installaties van brouwerij St Michel op, een fabriekje opgericht in 1882. Degomme werd vooral bekend voor zijn Munck-pils.
Wellicht in de 1970´s (?) bottelde deze kleine brouwerij De Bisschop-limonade en een gelijknamige grenadine. In 1982 werd de zaak overgkocht door brouwerij Haacht. Blijkbaar was het deze grote sectorgenoot niet te doen om de kleine brouwerij van de ondergang te redden, want al snel werden de deuren gesloten. In 1987 werden de installaries definitief gesloopt.
 
De Coninck & Dutoit (Rekkem)
"Reckem" is vandaag de dag een deelgemeente van Menen. De firma begon onder de naam De Coninck en de Belgische vlag met het bottelen van (bron ?) water. Verwijzen de patriotische elementen naar de nasleep vanWO 1 ?
In de periode dat er nog telefoonnummers in dat plaatsje waren bestaande uit 2 cijfers, wellicht in de 1930´s stapte blijkbaar een nieuwe zakenpartner in het verhaal, en werd de firmanaam De Coninck & Dutoit. Een oud etiket leert dat dit bedrijfje "Special Citron" op de markt bracht. Hoewel dit niet expliciet bevestigd wordt, ging het vermoedelijk om een limonade.
De Weeze (Rumbeke)
Rumbeke is thans een deelgemeente van Roeselare. De Weeze was een kleine brouwerij, die o.a. de bieren Dubbel Bruin, Pale Ale en 1° Klas Rumbert produceerde/.
Tijdens WO 2 (mogelijk al eerder ?) bottelde deze brouwerij ook limonades "Citroen" en "Oranje" alsook de grenadine "Prima"
 
Degomme (Ruddervoorde)
- Zie De Bisschop (Ruddervoorde)
Desmet R. / Limonade David (Zwevezele)
Vooralsnog werd geen extra informatie over deze producent gevonden, en toont enkel onderstaand glas aan dat deze firma actief was op het vlak van limonades.
Devos (Eernegem)
Ook het dorp Eernegem maakt thans deel uit van een grotere gemeente, meer bepaald Ichtegem. In dezelfde periode als De Coninck & Dutoit hun Special Citron bottelde, bracht deze firma "Perlita Orange" op de markt.
Elit (Brugge)
Zie Aigle Belgica
Lannoy Limonade Pic (Menen)
Brouwerij Lannoy werd opgericht in 1890, en bestond tot 1960. Het bedrijf produceerde o.a. "Negerkesbier", Extra Bock Supérieur, een Kriek en bv. Liberator Pale Ale.
 
Ook bierproducent Maurice Lannoy stapte in de productie van limonade, meer bepaald "Pic".
Loosveldt limonade St Johns
Geen bijkomende informatie werd gevonden met betrekking tot het hieronder afgebeelde etiket van fabrikant Henri Loosveldt. Misschien is er een verband met de brouwerij Loosveldt uit Tielt.
Royal Lux (Kortrijk ?)
Op Kortrijk Blogt maakt een blogger terecht trots melding van een interessante vondst in zijn tuin, nl. twee oude maar intacte limonadeflesjes uit de 1950´s of vroege 1960´s. Eén van de twee vondsten is een flesje van het merk "Royal Lux". Uitleg over een producten staat er niet op, er wordt enkel verwezen naar een depothouder uit Kortrijk, die Vander Ghinste noemt. Het zou kunnen gaan om een tak van de brouwerij van Omer Vander Ghinste uit Bellegem. Iets dat in de nabije toekomst nog uitgeklaard zal moeten worden.
 
Brouwerij St Antonius - Tanghe / Limonade Dageraad (Ruddervoorde)
De bedrijfsgebouwen van Brouwerij St Antonius werden in 1928 opgetrokken, en in 1931 in gebruik genomen. De bezieler van het project was Hector Tanghe, een lokale veearts, die het bedrijf voor zijn zoon en dochter oprichtte. Toen de zoon in 1944 overleed, werd de brouwerij echter al stopgezet.
Tijdens dit korte bestaan werd ook een tafelwater Aurore en een limonade "Dageraad" op de markt gebracht.
St(e) Godelieve / Herman / Limonade Congola (Heule)
De firma St Godelieve werd in 1919 door M. Herman opgestart. Het fabriekje in de Iseghemstraat te Heule-Watermolen bottelde tafelwaters en limonades.
Op het oudste etiket dat hieronder afgebeeld staat werd nog de naam St Godelieve gebruikt. Niet lang daarna werd de merknaam "Congola" gelanceerd, dat een zeker succes lijkt te hebben gekend. Dezelfde firma lanceerde ook de limonades Puck en Puckolo. In de 1970´s werden ook fruitsappen geproduceerd. Met de productie van Samsonlimonade wist het tijdelijk de ondergang af te wenden, maar uiteindelijk bleek de concurrentie van bv. sportdranken te groot te zijn. Het bedrijfje kwam in financiële moeilijkheden, en moest de deuren sluiten. In 2011 werd bekend gemaakt dat het fabriekje afgebroken zou worden.
b) Oost-Vlaanderen
Atlantis Monopole "American Drinks" (Ertvelde)
Ertvelde is een deelgemeente van Evergem. In de 1950´s begon hier een firma met de productie van "Atlantis". Noch het glas, noch de poster hieronder afgebeeld geven 100 % uitsluitsel of de "American Drinks" nu een limonade, een vruchtensap of een aperitief was. Deze naam wordt dus tijdelijk onder voorbehoud in deze lijst opgenomen, tot hierover meer duidelijkheid bestaat. Eénieder die meer weer over deze drank kan steeds een e-mailtje sturen naar info@retroscoop.com
Callebaut (Wieze, Lebbeke)
Van oorsprong was de chocoladeproducent Callebaut, thans deel van de groep Barry-Callebaut in Wieze in feite een brouwerij. Deze werd in 1850 gesticht door Eugenius Callebaut. Pas in 1911 werd ook begonnen met de productie van chocolade.
Op gegeven moment van het bestaan van de brouwerij werd ook een limonade geproduceerd, die "Sina" noemde. Momenteel ontbreekt goed beeldmateriaal in verband met deze frisdrank.
Dendry (Geraardsbergen)
Geraardsbergen ligt aan de Dender in Oost Vlaanderen. De naam van deze rivier is meermaals terug te vinden in het limonadeverleden van dit stadje. e Vanaf de 1940´s bottelde brouwerij Dendria een gamma van "Dendry" limonades en een grenadine. Naar verluidt werd er ook op zeker moment een coladrankje gelanceerd onder de naam "Black Dendry".Wellicht verwijst de term "Monopole" naar een tafelwater. (?)
De initialen VdH op het reclamekaartje hieronder verwijst naar stichter Vanderhaegen. Na werkzaam te zijn geweest bij de lokale brouwerij Concordia startte hij zelf met de productie van een pils, Helles Dendria.
Fontana (Maarkedal)
De installaties van Fontana Bronnen in Maarkedal dateren uit omstreeks 1954-´55. Ze werden opgericht door Eugène Goossens, de schoonzoon van Kamiel Van Breuseghem, een melkboer die in Temse met de productie van limonades was begonnen. (zie aldaar)
De rechthoekige bottelarij met sheddak werd opgericht nabij een bron. Naast mineraalwater bracht het bedrijf op gegeven moment ook limonades op de markt. Het hieronder afgebeelde reclamebord somt de zes smaken overzichtelijk weer.
  
In 2002 verkocht Fontana de productieactiviteiten van waters aan concurrent Straal Bronnen. De firma Fontana concentreert zich thans op een groothandel in Temse en een kleinhandel in St Niklaas.
Ginsterbronnen (Moortsele)
Moortsele is een deelgemeente van het Oost-Vlaamse Oosterzele. De bronnen werden in 1897 in gebruik genomen. Ginst verwijst naar een soort gele brem. Vanaf 1908 bottelde een zekere Van Thorenburg het zoutarme water dat vooral goed is voor bejaarden en zuigelingen. De weg langs dewelke het bedrijf gelegen is werd overigens naar Van Thorensburg genoemd. Sedert 1985 is het bedrijf in handen van de familie Vandevelde.
Op gegeven moment -afgaande op het hieronder afgebeelde etiket tijdens het interbellum (?)- lanceerde de firma eveneens limonades. De productie hiervan gaat tot op de dag van vandaag voort. Er wordt 12 000 liter water per uur opgepompt, waarvan 20 % bestemd is voor de limonadeproductie. Ondanks het feit dat men de producten van dit bedrijf niet in grootwarenhuizen enz. zal zien, gaat de zaken blijkbaar zo goed, dat op automatizering moest worden overgestapt. De firma levert haar zoutarm mineraalwater eerder aan bejaardenhuizen, ziekenhuizen enz. Of dit ook zo is voor de limonades moet nog worden nagetrokken.
Zie ook Velda (Scheldewindeke)
Golf limonades
- Zie Meirresonne Gent
Brouwerij Huyge / Limonade Mell´s (Melle)
Leon Huyghe
Bron: Geschiedenis Delirium
Brouwerij Huyghe werd in 1906 opgericht door Leon Huyghe. Vanaf 1945 werd heel wat succes geoogst met de pils Golden Kenia. Vandaag de dag prdt de brouwerij vooral geassocieerd met de kaskraker Delirium Tremens.
Het bedrijf lanceerde eveneens een limonadelijn, meer bepaald Mell´s. Naar verluidt bleef dit merk tot halfweg de 1980´s bestaan. Ook vandaag nog wordt er limonade geproduceerd in de fabriek met de roze olifantjes, maar enkel in vaten.
 
Lion-Desmet / Toss limonade (Ouwegem)
Een van de talrijke limonademerken, waarover voorlopig nog geen extra informatie over gevonden werd is "Toss", van de firma Lion-De Smet. Deze frisdrankenproducent bevond zich in het dorp Ouwegem, op het grondgebied van Zingem.
Mell´s limonade
- Zie Brouwerij Huyghe
Meiresonne Golf Limonades (Gent)
De brouwerij van Aimé Meiresonne (1888-1966) was één van de drie bierproducenten die in 1959 mee in het Colibri-verhaal stapte. We verwijzen naar het aparte artikel over Colibri-limonade op Retroscoop voor meer informatie.
De ouders van Aime Meiresonne waren oorspronkelijk actief in Landegem, tot de brouwerij tijdens WO 1 vernietigd werd door de Duitsers. Na de oorlog werd een nieuwe start genomen in Gent, waar een brouwerij werd overgekocht en stelselmatig gemoderniseerd. De zaak groeide en bloeide, en gaf op het hoogtepunt werk aan zo´n 500 mensen. De absolute kaskraker lijkt wel de populaire Celta Pils te zijn geweest.
  
Daarnaast brouwden de Meiresonnes ook Fort-Op, Belge Ganda en bv. Goliath. In totaal werden meer dan 50 verschillende bieren door het bedrijf op de markt gebracht. Het werd dan ook één van de grote spelers op de Belgische markt.
De firma had in de vroege 1950´s -voor het mee in het Colibri avontuur stapte- al ervaring opgedaan in de limonadeproductie via het gamma Golf frisdranken. Zoals bij de meeste producenten werd een citroenversie (Lemonil, later Citron) en een orangeadeversie voorgesteld. Er kwam eveneens een variant die Kina noemde (cola-drank ? verwijzend naar kinine ?) De Gentse brouwerij voegde eveneens een grenadine aan het assortiment toe. Op gegeven moment werd het woord "Imperial" op de glaasjes voor Golf drankjes toegevoegd, iets wat uiteindelijk weer werd opgeborgen. Blijkbaar ondergingen de glazen doorheen de jaren tal van wijzigingen, zodat verzamelaars-speurneuzen hun hartje kunnen ophalen als ze zich op de items van deze brouwerij willen storten...
  
Of de productie van deze Golf-frisdrankjes volledig stopte na de lancering van Colibri is niet duidelijk: een aantal hieronder afgebeelde etiketjes lijken eerder uit de 1960´s dan uit de 1950´s te dateren, daar waar Colibri vanaf 1959 op de markt verscheen. Hernam Meiresonne misschien op gegeven moment de Golf-productie, nadat het uit het Colibri-triumviraat stapte ?
In 1964 werd Meiresonne overgekocht door het Leuvense Artois. Deze verplaatste de productie van bier van Gent naar Leuven. De limonadeproductie echter bleef in Gent voortdraaien tot in 1975. Toen sloten de deuren van het vreogere Meiresonne definitief de deuren. De bedrijfsgebouwen aan de Koepoortkaai werden ondertussen volledig met de grond gelijk gemaakt, progress has no patience. In de plaats kwamen appartementen met zicht op het water...
  
 
Konings Bronnen (Nederbrakel)
Net als de Top Bronnen (zie verder) liggen de Koningsbronnen in de Vlaamse Ardennen, en meer specifiek in Brakel. Een oud briefhoofd uit de 1920´s levert ons twee interessante stukjes informatie op. Vooreerst wordt de heer Joseph Meirschman als eigenaar van de bronnen opgegeven. Het ging om een textielindustrieel uit Aalst, die inderdaad in 1908 met de exploitatie van de bron begonnen was. Even interessant echter is dat het bedrijf in die periode meesprong op de rage rond "radioactiviteit".
In die periode kende men het fenomeen nog niet zo goed, en aanvankelijk dacht men verkeerdelijk dat het om iets gezondheidsbevorderend ging. Fabrikanten van de meest uiteenlopende producten pikten hierop in. Cosmeticafirma´s beweerden radioactieve componenten te bevatten, hetgeen wellicht naar een "stralende" schoonheid leidde. Zo suggereerde Tho-Radia spore-elementen als thorium en radium te bevatten. Er kwam ook bv. met radio-activiteit behandeld ondergoed, tandpasta en meer van dat fraais. Ook Konings Bronnen kon blijkbaar niet weerstaan om naar de natuurlijke radio-activiteit van het bronwater te wijzen.
In 1943 nam Brouwerij Van Roy uit Wieze de firma over. Het is na deze overname dat ook met een limonade-afdeling begonnen werd.
Het bedrijf met het kroontje lanceerde meer bepaald het gamma "Royal", dat uit een reeks van verschillende smaken bestond. Citron en Orange waren uiteraard ook hier onvermijdelijk. De firma bracht evenwel drie soorten citroenlimonade uit, nl. Royal Citron, Baby Citron en Royal Lemon Squash. Het verschil tussen de twee eerste werd niet echt verduidelijkt in de bovenstaande reclamefolder.
Op de reclameposter die hieronder afgebeeld staat duiken nog andere smaken op, meer bepaald mandarine en het wat verrassende "menthe", niet erg frequent in onze contreien. De uitbreiding van het aanbod ging in latere jaren blijkbaar door, want er verscheen ook een limonade die "GrapO" heette. De onderlegger die in het beeldmateriaal werd opgenomen verraadt niet meer hierover, mogelijk ging het om een drankje op basis van druiven (?).
Net als Top Bronnen werd ook Konings-Bronnen door de zuivelgroep Inex van de familie Pycke overgekocht. De overname van Top gebeurde in 1986, die van KaBé in 1997.
 
 
Top Bronnen (Nederbrakel)
Net als de Konings Bronnen (zie eerder) liggen de Top Bronnen in de Vlaamse Ardennen, en meer specifiek in Brakel.
Het verhaal van hun exploitatie begint in 1905. Ondernemer François Hoebeke baatte sedert 1881 een luciferfabriek iu Nederbrakel uit, op een domein waarop zich waterbronnen bevonden. De grote consumptie van mineraalwater door kusttoeristen zette hem aan om zijn oude activiteit aan een Zweeds concern met een zetel in Geraardsbergen door te verkopen, en zich op de markt van mineraalwaters te storten. De website van Top Bronnen bevat zeer interessante foto´s van de evolutie van het bedrijf, alsook van promotiemateriaal. Zeker een aanrader !
 
Vanaf de 1930´s breidde het bedrijf Top de activiteiten uit naar de sector van de limonades. Top Oran werd in buikflesjes verkocht. Er kwamen ook limonades met citroen- en ananassmaak. De etikette hieronder afgebeeld is afkomstig van de website van Top Bronnen. De productiesite breidde uit, en omvatte naast de bottelarij ook een "gare privée", zoals op een postkaart trots wordt vermeld. Er liep inderdaad een aftakking van de spoorweg tot naar de los- en laadkades van de fabriek. Zowel onder Fr. Hoebeke als onder zijn zonen, die het bedrijf gesticht door hun vader overgenomen hadden, lieten verschillende postkaarten van het bedrijf maken. Er verscheen ondermeer een boekje met 11 (?) stuks, die men zo nodig kon losscheuren.
Boekje met afscheurbare postkaarten van het bedrijf
In 1985 moest de familie Hoebeke de boeken neerleggen. Het bedrijf werd in 1986 overgekocht door de ambitieuze zuivelproducent Inex van de familie Pycke. In 1997 kocht dezelfde groep ook de Konings Bronnen op.
Bron: Website Topbronnen
Toss Limonade
- Zie Lion De Smet (Ouwegem)
Velda Limonade (Scheldewindeke)
Het dorp met de best wel koddige naam Scheldewindeke maakt deel uit van Oosterzele. Zoals eerder al aan bod kwam, bevinden zich ook verschillende bronnen in deze landelijke streek.
Net als de firma die de Ginstbronnen te Moortsele uitbaatte (zie eerder), bevond ook Velda Monopole zich aan de Ginstberg. Het bottelde er eveneens "alcalisch mineraalwater". Het bedrijf was in de 1960´s ook de exclusieve vertegenwoordiger voor België van de American Fruit Juices Pufri.
 
Zoals verschillende sectorgenoten maakte het bedrijf eveneens de zijsprong naar de productie van limonades. Hierboven werd een fles afgebeeld waarin deze frisdrank aan de klanten werd voorgesteld.
c) Antwerpen
Brouwerij Fl. Cassimon Limonade Radiola (Kalmthout)
Florimondus Cassimon (1884-1975) was de oprichter van een brouwerij in Kalmthout, die simpelweg zijn naam droeg. In zijn installaties werd o.a. Pater-bier en Donker Gersten-bier geproduceerd.
Daarnaast werd er ook de limonade Radiosa gebotteld, ten minste vanaf de vroege 1950´s, zoals onderstaande afbeeldingen laten zien.
Claes & D´Heur (Borgerhout)
 
Collectie Retroscoop
Van deze producent vonder we vooralsnog enkel een fles terug, waarop wat meer informatie over het productengamma terug te vinden is. Wellicht gaat het om een exemplaar uit de 1950´s op vroege 1960´s. Claes & D´Heur bottelden toen Gloria Monopole tafelwater, alsook limonades met citroen- , orange- en "grosseille"-smaak, aalbessen dus. Behalve deze klassiekers was er ook een "lux limonade". Het etiket is op de fles gedrukt, en dus niet van papier. De naam van de producent is ook gezandstraald in het glas.
Cuykens Lier
Deze producent van limonade was van oorsprong een brouwerij, gesticht door Constant Cuykens en werd later overgenomen door "A. Cuykens". De kleine brouwerij wist het hoofd boven water te houden tot in 1967, jaar waarin de deuren gesloten werden. Het assortiment bieren omvatte o.a. Sheep´s Ale en Sheep´s Beer, Monniken Brau en Silver Pils.
 
De diversificatie naar limonade dateert wellicht van na WO 2. De firma lanceerde een frisdrank met een "Citron" en "Orangeade"-smaak, net als een Grenadine. Het tafelwater van Cuykens had de wat vreemde naam "Spit".
 
De Belser / Ster Limonade (Berlaar-Koningshooikt)
Voorlopig ontbreekt meer informatie over deze limonade, die afgaand op het eitket uit het interbellum lijkt te dateren. Noteer het driecijferige telefoonnummer...
De Meulder / Sinor Limonade (Reet)
Een limonade die overduidelijk naar sinaasappelen verwijst, maar over de frabrikant ontbreekt voorlopig elke informatie. Tenzij dan, dat het voor de handige piste van luciferdoosjes koos om reclame te voeren.
G. Goetze & Co Limonade Citronette (Lier)
Het enig stukje informatie over deze firma dat teruggevonden werd, was dat het begin 1950´s een limonade die Citronette heette aan de hand van onderstaande reclameposter aan de man, vrouw en kind trachtte te brengen.
 
Goossens-Van Breusegem Limonade Tems (Temse)
In 1905 begon melkboer Kamiel Van Breusegem met de productie van limonades, een activiteit die later werd overgenomen door zijn schoonzoon Eugène Goossens. De geproduceerde limonade werd onder de naam Temsche Citron en Orange gecommercialiseerd, hetgeen later "Tems" werd. Eugène Goossens startte in de 1950´s met de exploitatie van Fontana Bronnen, een bedrijf dat eveneens actief werd in de sector van limonades. (zie Prov. Oost Vlaanderen)
 
Lamot (Mechelen)
De brouwerij Lamot was één van de drie bierproducenten die mee stapte in het Colibri-verhaal. Lamot maakte daarvoor de limonades Cedro en Fructor. We verwijzen naar het aparte artikel op Retroscoop voor meer informatie hierover.
Mars (Mol)
Het bedrijf Mars was van oorsprong een fabrikant van tafelwater.
De enige aanwijzing die we vonden dat het bedrijf zich ook op bepaald moment op de limonademarkt begaf is een fraaie poster, ontworpen door René Van Poppel. Hierop staan verschillende etiketten van limonades afgebeeld.
Moortgat (Mechelen)
Voorlopig werd nog geen bijkomende informatie gevonden over deze limonade, noch of de Ed. Moortgat waarvan sprake op onderstaand etiket. Gaat het om Edouard Moortgat, een telg uit de brouwersfamilie achter de Duvel, waarvan verschillende bronnen aangeven dat hij niet in het familiebedrijf werkzaam zou zijn geweest ? Of gaat het gewoon om een naamgenoot, zonder enige connectie met de brouwerij ?
Ordal (Ranst)
Sedert 1938 exploiteert deze firma de Ordal-bron, en bottelt het bronwaters. Het gezonde water dient eveneens als basis voor limonades en siropen. Het bedrijf bestaat nog steeds, en liet recent een modeontwerper haar PET flessen "restylen". Voorlopig werden nog geen afbeeldingen van de oude limonadeflessen gevonden.
Rita Limonade (Berlaar)
Voorlopig is de hieronder afgebeelde fles het enige puzzelstukje dat van dit verhaal naar boven werd gespit. Ging het om een product van de lokale brouwerij ´t Hoefijzer, of ging het om dat van een compleet ander bedrijfje ? En is er een verband met de "Rita" in de naam van de lokale voetbalploeg ? Voorlopig "mystère et boule de gomme"...
 
Royal Congola (Beerzel, Putte)
Sedert de fusies van gemeenten uit 1977 maakt Beerzel deel uit van Putte.
Enkel één etiketje is vooralsnog het levendig bewijs dat er in dit plaatsje op zeker moment na WO 2 een limonade gebotteld of verdeeld werd. Wijst het woord "Monopole" eventueel in de richting van de lokale producent van tafelwater Beerzel-Berg Monopole ?
Ook in het West-Vlaamse Heule was er een limonadeproducent die met "Congola" afkwam, nl. St Godelieve.
Rots (Vosselaar - Turnhout)
Nog zo´n firma die zich ooit enthousiast een morzel terrein op de limonademarkt heeft trachten toe te eigenen was Rots. Het resultaat moet niet echt overweldigend zijn geweest, afgaande op de relicten die erover circuleren op veilingsites en in kringwinkels. Een glas met inscripties bevestigt niettemin het bestaan van deze obscure speler.
Sprinkhell (Borsbeek)
Voorlopig werd -behalve onderstaand etiketje- geen bijkomende informatie gevonden over de limonadeproductie in Borsbeek.
K. Van Loock Limonade Penalty (Niel)
Enkel een tulpglas op een voet,voorzien van de nodige inscripties zijn vooralsnog een betrouwbare aanwijzing dat ook in Niel limonade gebotteld werd.
Verlinden Limonade Linda (Brasschaat)
Een andere firma, die niet veel sporen lijkt te hebben achtergelaten op het druk betrede terrein van de limonadeproductie was Verlinden uit Brasschaat. De firma trachtte met haar "Linda" een commercieel draagvlak op te bouwen, maar lijkt hierin niet erg succesvol te zijn geweest.
d) Vlaams Brabant en Brussel
Brouwerij Artois (Leuven)
Ook deze grote Leuvense brouwerij Artois (°1717) liet de limonademarkt niet links liggen. Toen Artois in 1964 het Gentse Meiresonne overkcoht (zie O-Vlaanderen) verhuisde de bierproductie vanuit Gent naar Leuven. De limonadeproductie echter bleef op de Gentse site behouden tot in 1975.
Op gegeven moment verdeelde Artois de limonademerken Sirène en Vérigoud. Momenteel wordt nog uitgezocht of Artois deze limonades ook in Leuven maakte, of gewoon kant en klaar aankocht.
 
 
Brouwerij Biertoren Limonade Tonetta Monopole (Kampenhout)
In 1939 kocht de Rotselaarse brouwer René Smedts de leegstaande brouwerij Wouters in Kampenhout over. Zijn eerdere brouwerij heette de Toren, verwijzend naar aan "donjon" die in de buurt stond. Eens in Kampenhout veranderde hij die naam in de Biertoren. Het bedrijfje produceerde er ondermeer de bieren Dik-kop, Extra en Dubbel Diesters, Dubbel Torenpilsen, Foncée, Export en Aarschotse Bruine.
 
Wellicht na WO 2 werd er begonnen met het maken van Tonetta Monopole. Hoewel noch de fles, noch de glazen noch een sigarenbandje dit expliciet vermelden, zou het om een limonade gaan (?). Voor een afbeelding van de limonadefles verwijzen we naar Het Virtuele Land, de Erfgoedbank Landbouw, Platteland en Voeding.
De Biertoren bleef bestaan tot in 1993. Een kleinzoon van René Smedts startte recent echter terug op deze locatie de microbrouwerij Van Campenhout op.
Dewever / Dewever-Adams (Willebringen)
Willebringen is een deelgemeente van Boutersem in Vlaams Brabant. Een zekere J. Dewever bottelde hier in de 1940´s de "orangeade" Victo. Benieuwd of dit een wat verdoken verwijzing was naar de hoop van de stichter op de "Victory". Een ander etiket van de orangeade geeft als firmanaam Dewever-Adams op. De naam Victo is dan verdwenen, of moest nog worden bedacht (?)
Didden Gebr. (Leuven)
Voorlopig werd nog geen extra informatie over dit bedrijfje gevonden, dat wellicht tijdens het interbellum een frisdrank (?) Citron Extra op de markt bracht.
Leopold Gielis Limonade Leopold (Brussel)
Voorlopig moeten we het stellen met een etiketje aks enig bewijs dat deze kleine producent in het interbellum op de limonademarkt trachtte door te breken. Hij deed dit met zijn "Eau gazeuse de table et citron". Het bedrijfje was gevestigd in de Birminghamstraat.
Haacht Akta 8 (Boortmeerbeek)
De brouwerij van Haacht werd opgericht in 1898, en produceerde o.a. Export, Two Bees Stout en een Bock. Er bestaan reeds heel wat webpagina´s over dit bedrijf, we zullen dit interessante werk hier niet overdoen.
Zoals verschillende concurrenten lanceerde ook deze drankenproducent limonades, nl. Akta 8 "luxelimonade". (We nemen aan dat de "8" als een verbastering van "Haacht" moet gezien worden ?) Deze zijsprong gaat terug naar het begin van de 1950´s. Zoals de foto van de flessen hieronder aantoont, werd op gegeven moment de naam omgevormd naar Val. Op de hals van de fles staat Akta 8 in een driehoek gegraveerd, terwijl de restanten van het etiket de naam Val bevat. Ook nu nog maakt deze brouwerij met de mooie site limonades onder deze naam.
 
Hill´s (Averbode)
Momenteel werd nog geen bijkomende informatie gevonden over deze producent. Wel maakte ook nog een tweede Vlaams Brabantse limonadefabriek een frisdrank die "Hill´s" noemde, nl. het verder behandelde Jesco. De flessen en logo´s verschillen evenwel. De reden voor het dubbel gebruik van deze merknaam in dezelfde periode werd nog niet uitgeklaard.
Hougardia (Hoegaarden)
De familie Loriers startte in 1832 met een brouwerij in Hoegaarden. In 1872 verliet het deze installaties, om zich wat verderop, in de huidige Loriersstraat te vestigen. In 1959 kocht de Leuvense brouwerij Artois Loriers over, om de zaak in 1972 te sluiten.
Op dezelfde grote site ontstond blijkbaar ook een distillerie, nl. Hougardia N.V., die onder de merknaam Gerbe d´Or o.a. Marasquin, Curaçao, Oranje Bitter en een Cognac produceerde. Op een briefhoofd uit 1936 van deze firma zijn ook de gebouwen van Loriers goed herkenbaar. Ook worden er een aantal biermerken op de reclame opgesomd. In welke mate er een band was tussen Loriers en Hougardia werd vooralsnog niet achterhaald.
 
Hougardia bottelde eveneens mineraalwater uit eigen "sources" en limonades onder de naam van het bedrijf. Tot wanneer Hougardia bestond werd voorlopig nog niet met zekerheid uitgeklaard.
  
Jesco (Brouwerij St Jozef) Jesco / Hill´s Herent
Brouwerij St Jozef werd in 1890 opgestart door August Jespers, en produceerde (o.a. ?) blond en bruin tafelbier. Dr. Henri Vannoppen maakte een boeiend overzicht van de brouw-activiteiten in de streek van Herent. Hoofdstuk 12 daarvan is een interessante historiek van Brouwerij St Jozef, waarin ook zeldzaam beeldmateriaal in werd opgenomen. Het bedrijf bevond zich op de hoek van de Tildonkse Steenweg en de Mechelse Steenweg.
Het familiebedrijfje had zwaar te lijden tijdens WO 2, en werd uiteindelijk een bierhandel. Vanaf 1952 werden niettemin toch weer productie-activiteiten opgestart, maar dan als limonadefabriek. Als naam werd "Jesco" gekozen, een samentrekking van Jespers en Coenen. Ook de limonade zelf kreeg als merknaam Jesco. Een vreemd geval is een fles "Hill´s" uit de collectie van Retroscoop. De porseleinen afsluitdop vermeld Jesco, al zou er ook in Averbode "Hill´s limonade" gemaakt zijn geworden. (zie eerder in dit hoofdstuk) Voorlopig werd dit dubbel gebruik van een merknaam nog niet uitgeklaard.
Jesco werd in 1965 overgekocht door Brouwerij Wielemenans.
 
 
Collectie Retroscoop
Lacsoons (Rotselaar)
Wat betreft de limonadeproductie in Rotselaar dienen twee draden duidelijk uit elkaar gehouden te worden: deze van Brouwerij Mena, die de limonades Kina lanceerde en de zuivelfabriek Lacsoons, die op gegeven moment met haar Stanola kwam aandragen.
De zuivelfabriek Lacsoons produceerde een aantal bekende merken van melk, waaronder Stabilac en Stassano, zo genoemd naar Prof. Henri Stassano (1862-1941) Deze wetenschapper van het Institut Pasteur ontdekte een goed procédé om melk te pasteurizeren, zonder de goede eigenschappen ervan aan te tasten.
Wellicht ergens in de 1950´s lanceerde Lacsoons een nieuw product, dat blijkbaar zowel melkzuur als fruitextracten bevatte. Deze nieuwigheid werd Stanola gedoopt.
In een latere (?) reclame wordt het nieuwe product echter voorgesteld als een limonade, die in verschillende smaken geproduceerd werd:
Nochtans moet de drank nog steeds op basis van melk zijn geweest, want in de samenstelling wordt zowel van lactose als van melkzuur gesproken. Met deze drank werd blijkbaar niet gemikt op zuigelingen of kinderen, maar op naar TV kijkende volwassenen.
Vooralsnog moet nog worden nagegaan hoe lang deze drank bestaan heeft, en of het succesvol is geweest.
Léberg (Pamel, Roosdaal)
De firma Léberg, een bottelaar van bronwater ging in 1933 van start. Het werd gesticht door Joseph De Schepper, de burgemeester/zakenman van het landelijke plaatsje rond een bron in Ledeberg, een gehucht van Pamel. Vandaag de dag is dit een deelgemeente van Roosdaal.
Reeds in het interbellum werd begonnen met de productie van limonades. Nadat het bedrijf de schade geleden tijdens WO 2 weer te boven begon te komen, werd deze limonadeproductie weer hervat. Tot op de dag van vandaag produceert Léberg sprankelende frisdranken voor een trouw klantenbestand.
Reclamebord uit 1961
Brouwerij Mena / Limonadefabriek Kina (Rotselaar)
Wat betreft de limonadeproductie in Rotselaar dienen twee draden duidelijk uit elkaar gehouden te worden: deze van Brouwerij Mena, die de limonades Kina lanceerde en de zuivelfabriek Lacsoons, die op gegeven moment met haar Stanola af kwam dragen.
De geschiedenis van Brouwerij Mena gaat terug naar 1897, al werd de naam Mena pas later bedacht. Dat was toen één van de zonen van stichter Edward Meynkens begon samen te werken met een zekere Henri Nackaerts. Door telkens de twee eerste letters van hun familienaam te nemen ontstond de nieuwe bedrijfsnaam.
Ook deze brouwersfamilie werd blijkbaar onweerstaanbaar aangetrokken door de markt van limonades. En waarom niet, als men bieren aan cafés levert, waarom ook niet meteen frisdranken ? Dit leidde tot de introductie van de merknaam Kina, een naam die blijkbaar wel meer voorkwam in deze industrietak: zo noemde Meiresonne één van zijn limonades Golf Kina. Het is ons onbekend of dit op de één of andere manier in verband staat met "kinine", of deze band louter wil suggeren. Een oud Kina glas toont ook de inscriptie "Serino", die op dit moment nog niet verklaard kan worden.
Mena bleef bestaan tot 1967, tot het werd overgekocht door Artois. In 1969 sloot deze grote brouwerij de kleine concurrent definitief.
Raymond Peeters Limonade Kruger (Betekom)
Voorlopig werden nauwelijks gegevens over deze obscure producent teruggevonden. Ook van dit bedrijfje zijn vooralsnog enkel limonadeglazen en de afbeelding van een fles de enige sporen die activiteiten op de limonademarkt bevestigen.
 
Pepijnbronnen (Landen)
Voorlopig geen andere informatie dan deze die het bestaan meldt van een kaartspel voor de limonadefrabriek, genoemd naar de lokale waterbronnen
N. Reiter & Fils
Firma opgericht in 1894, die de limonade "Citro", "Mandarine" en "Frambo op de markt bracht. Het bedrijfje was gevestigd in de Wiertz-straat, en bottelde naast limonades ook mineraalwaters.
Royal Club (Aarschot)
Naar verluidt zou er in Aarschot een limonade geproduceerd zijn geworden, die "Royal Club" noemde. Voorlopig werd hierover geen extra informatie gevonden.
Brouwerij Van Hellemont Limonade Etma (Lubbeek)
Brouwerij Van Hellemont werd opgestart in 1830, en volledig gemoderniseerd in 1910. Het bedrijf kwam de moeilijke jaren onder WO 1 door, en zette de activiteiten na de oorlog gestadig voort.
 
In 1944 kwam de leiding in handen van Etienne en Marcel Van Hellemont. Wanneer ze met de productie van limonade begonnen, kozen ze voor de naam Etma, een samentrekking van hun voornamen. In 1985 werd de roerstok aan de haak gehangen en de zaak gestopt. Vijf jaar later werden de installaties overgekocht door Brouwerij De Biertoren.
Brouwerij Vercauteren Limonade Lima (Malderen)
Malderen is een deelgemeente van Londerzeel. Naar verluidt produceerde de lokale brouwerij Vercauteren er op zeker moment een limonade die "Lima" heette. De brouwerij bleef bestaan tot 1960, waarna het een drankenhandel werd, die ook nu nog bestaat.
Vranckx (Leuven)
Voorlopig werd geen informatie gevonden over het Leuvens bedrijfje dat de limonade maakte, waarvoor onderstaand etiket ontworpen werd. Deze relicten leren enkel dat de zaak in de Schapenstraat gevestigd was, en in de 1940´s actief was. Afgaande op het telefoonnummer die beide items vermelden is het tweede etiket recenter, en dateert het uit de tijd dat telefoonnummers in Leuven uit 5 cijfers bestonden (en nog steeds zeer tweetalig was).
|
